Prezimena koja se završavaju na -ić, -ović i -ević česta su u Srbiji i drugim zemljama regiona. Mnoga su nastala od imena pretka, ali njihova osnova može biti i zanimanje, nadimak ili mesto porekla. Sam nastavak nije dovoljan da se utvrdi istorija određene porodice.
Prezimena čuvaju tragove nekadašnjeg načina imenovanja ljudi. Ipak, njihovo jezičko značenje i poreklo konkretne porodične grane nisu isto: za porodičnu istoriju potrebni su i dokumenti.
Značenje nastavka -ić
Nastavak -ić ima deminutivno poreklo, odnosno vezu s umanjenim oblicima reči. U prezimenima često ima patronimičku ulogu — označava vezu s ocem ili drugim pretkom.
Tako prezime izvedeno od ličnog imena može prvobitno označavati nečijeg sina ili potomka. Vremenom se takva oznaka ustaljivala kao nasledno porodično ime.Pretraži leksikone
Da li -ović označava poseban rod ili klan?
Nastavci -ović i -ević takođe su česti u prezimenima patronimičkog porekla. Petrović se, na primer, povezuje s imenom Petar, a Marković s imenom Marko.
Ne postoji jednostavno pravilo prema kojem -ić označava samo neposrednog potomka, dok -ović obavezno označava bratstvo ili klan. Pojedina porodična imena jesu postala nazivi širih rodova, ali to se ne može zaključiti samo iz nastavka.
Zbog toga ni dve porodice s istim prezimenom ne moraju imati zajedničkog pretka. Isto ime moglo je nezavisno nastati u različitim mestima.
Prezimena nastala od zanimanja i nadimaka
Osnova prezimena može upućivati i na zanat, osobinu ili poreklo. Kovačević, na primer, može biti povezan sa zanimanjem kovača ili s nadimkom izvedenim iz tog zanimanja.
Postoje i prezimena nastala od geografskih naziva, titula i drugih oznaka po kojima su ljudi bili prepoznatljivi u zajednici. Takvo značenje pruža početni trag, ali ne potvrđuje da su svi preci današnjih nosilaca obavljali određeni posao.
Prezimena mogu poticati i od ženskog imena
Nisu sva prezimena nastala po muškom pretku. Ona izvedena od ženskog imena nazivaju se matronimi.
Etnolog Milenko Niškanović među primerima navodi prezimena Marić, Stanić i Jelić. Međutim, za pojedinačnu porodicu potrebno je proveriti istorijske zapise, jer isto prezime ne mora svuda imati jednako poreklo.
Kako istražiti svoje porodične korene?
Dobar početak su razgovori sa starijim članovima porodice, stara dokumenta i podaci o mestima u kojima su preci živeli. Zatim se mogu proveravati matične knjige i arhivski zapisi, uz pažnju na različite načine pisanja prezimena.
Nastavci -ić i -ović nisu pouzdan dokaz nacionalnosti, vere ili društvenog položaja. Oni mogu pomoći u razumevanju načina na koji je prezime nastalo, dok se priča o konkretnoj porodici gradi povezivanjem imena, datuma, mesta i sačuvanih dokumenata.
